ประวัติความเป็นมาของศิลาแบบคลัง

บาลายแห่งนี้ปัจจุบันได้เรียกว่าหนองบัวลายซึ่งมันอาจจะหมายถึงสระสีสุริยะซึ่งปรากฏในศิลาจาลึกได้พบที่ปราศาสตร์พนมรุ้งอีกด้วยจากการศึกษาด้านประติมานวิทยาจากรูปแบบศิลปะที่ประดับตกแต่งศาสตร์สถานเทียบเคียงแบบแผนของปราสาทเขรมพนวดกับเนื้อแผนในการอ่านแปลความในสมัยหลักศิลาจาลึต่างๆได้สันนิษฐานว่าได้เริ่มมีศาสตรสถานรุ่นแรกเมื่อราวพุทธศตวรรษที่15ได้มีการก่อสร้างศาสตร์สถานต่างๆเพิ่มเต็มในราวพุทธศตวรรษที่16ถึง17จนถึงราวพุทธศตวรรษที่18จึงได้ถูกทิ้งล้างไป

โดยที่ไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัดหลักฐานปราสาทในสมัยแรกสร้างได้พบหลักฐานปราสาทอฐิรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสอยู่สองหลังมีเสาประดับกอบประตูศิลปะเขรมแบบบาแขงตอนปลายต่อกับแบบเกาะแกในตอนต้นนอกจากนี้ยังได้พบประติมากรรมลอยตัวศิลปะแบบเกาะแกอยู่สองรูปสันนิษฐานว่าได้สร้างขึ้นเมื่อราวพุทธศตวรรษที่15การก่อสร้างขึ้นในสมัยที่2จากข้อความในศิลาจาลึกมีบทบทสรรเสริญพระเกียรติพระเจ้าราเชนทรวรมันที่2การประดับประตาเทวสถานสร้างสระน้ำทำก่ออฐิถวายอาสังค์พร้อมทั้งคาดธาตุและภาชนะต่างๆ

ได้สันนิษฐานว่าหมายความถึงการบูรณะปราสาทที่ได้สร้างขึ้นมาอยู่ก่อนแล้วหรือสร้างปราสาทน้อยทางมุมทิศตะวันตกเฉียงใต้งานศิลปะกรรมที่ได้ปรากฏเป็นศิลปะแบบคลังได้สร้างขึ้นกลางราวพุทธศตวรรษที่16ในสมัตที่3เป็นสมัยที่มีการสร้างปราสาทประทานศิลาทรายสีชมพูและองค์ประกอบที่สำคัญที่เห็นได้แน่ชัดในปัจจุบันปรากฏความในจาลึกกล่าวถึงพระนามของพระมหากษัตริย์พระราชวงค์และสายสกุลที่เกี่ยวข้องกับพระมหากษัตริย์ในราชวงศ์มหิดลธาราปุระแห่งอาณาจักรเขรมโบราณหลายพระองค์เช่นพระเจ้าชัยวรมันที่6และพระเจ้าชัยวรมันที่ 2บุคคลที่สำคัญที่เกี่ยวข้องกับการก่อสร้างปราสาทประทานนเลนถราทิศ

ผู้ที่มีความสัมผัสทางสายโรหิตกับพระเจ้าชัยวรมันที่ 2ผู้ที่ได้สร้างปราสาทนครวัดจาลึกได้กล่าวถึงความงามความชะเหลียวฉลาดความสามารถในการรบแลได้กล่าวว่าทรงเสด็จออกจาอเมืองพระนครราชธานีอาณาจักรของกัมพูชามายันพนมรุ้งทรงสสถาปนาสิ่งต่างๆ ให้เป็นเทวาลัยแห่งพระศิวะในช่วงบั้นปลายชีวิตท่านนเรศ ทราทิศได้บวชเป็นฤาษีเชื่อกันว่าพระองค์ได้บรรลุโมกขธรรมละประชาชนให้ความเพราพศรัทธาท่านประหนึ่งองค์พระศิวะดั้งปรากฏในภาพสลักทับหลังด้านทิศใต้ชั้นในของปราสาทประทานเป็นรูปบุคคลสวมสวมมงกุฎแบบของกษัตริย์กำลังให้พรามหรือฤาษีเป็นผู้ที่ประกอบพิธีกรรมให้ซึ่งนักวิชาการได้สันนิษฐานว่าเป็นภาพพิธีอภิเษกท่านนเรศ ทราทิศ